Arı Dışında Tozlaşmayı Sağlayan Canlılar Kimler

Tozlaşma denince akla önce arı gelir. Bu haklı bir çağrışım; ancak eksik bir tablo. Bahçenizdeki meyvelerin, sebzelerin ve yabani bitkilerin tohum tutabilmesi, arıların yanında çok daha geniş bir canlı topluluğunun çalışmasına bağlı. Bu topluluğun çoğu üyesi gözden kaçar, bazıları da yanlışlıkla zararlı sayılıp uzaklaştırılır.

Sinekler: hafife alınan işçiler

Tozlaşmada en fazla küçümsenen grup sineklerdir. Özellikle arıya benzeyen çizgili desenleriyle tanınan çiçek sinekleri, çiçekten çiçeğe geçerek ciddi miktarda polen taşır. Serin ve bulutlu havalarda, arıların aktif olmadığı koşullarda çalışmayı sürdürmeleri onları özellikle değerli kılar.

Bu sineklerin ikinci bir faydası daha vardır: larvaları çoğu zaman yaprak bitleriyle beslenir. Yani bahçede hem tozlaşmaya hem de zararlı kontrolüne katkı sunarlar. Görünüşleri nedeniyle arı sanılıp kovalanmaları, bahçe için kayıptır.

Kelebekler ve gece kelebekleri

Kelebekler, uzun hortumlarıyla derin çiçeklere ulaşabilir. Polen taşıma verimlilikleri arılara göre düşüktür çünkü vücutları daha az tüylüdür; ancak uzun mesafe kat ettikleri için polenin geniş alana dağılmasında rol oynarlar.

Gece uçan kelebekler ise tabloyu tamamen değiştirir. Gündüz kapalı olan pek çok çiçek geceleyin açılır ve koku salar; bu çiçeklerin tozlaşması büyük ölçüde gece kelebeklerine bağlıdır. Bahçede geceleri yanan yoğun aydınlatma, bu canlıların yönelimini bozarak tozlaşmayı olumsuz etkileyebilir.

Böcekler dünyasının geri kalanı

Kın kanatlılar, yani böcek dediğimiz sert kanatlı grup, tozlaşmanın en eski oyuncularından biridir. Çiçekli bitkiler ortaya çıktığında arılar henüz yoktu; ilk tozlaşma büyük ölçüde bu gruba aitti. Bugün de bazı bitkilerin tozlaşmasında rolleri sürer; çiçeğin içinde dolaşırken polen taşırlar.

Karıncalar sınırlı ama var olan bir katkı sağlar. Eşek arıları, avcı olmalarının yanında nektar için çiçek ziyaret eder ve polen taşır. Bazı bitkilerin tozlaşması yalnızca belirli bir eşek arısı türüyle mümkündür; bu, doğadaki en özelleşmiş ortaklıklardan biridir. Tripsler gibi çok küçük böceklerin bile katkısı ölçülmüştür.

Böcek olmayan tozlaştırıcılar

Tozlaşma yalnızca böceklere ait bir iş değildir. Dünyanın farklı bölgelerinde kuşlar, yarasalar ve bazı küçük memeliler önemli tozlaştırıcılardır. Nektarla beslenen kuşlar, çiçeğe gagasını sokarken alnına ve tüylerine polen bulaştırır. Yarasalar, geceleri açan büyük ve güçlü kokulu çiçeklerin başlıca ziyaretçisidir; birçok tropik meyve türünün üretimi doğrudan onlara bağlıdır.

Bu çeşitlilik, tozlaşmanın tek bir gruba bağlı olmadığını gösterir. Sistemin dayanıklılığı da buradan gelir: bir grup zayıfladığında diğerleri kısmen boşluğu doldurabilir. Ancak bu telafi sınırsız değildir.

Bahçede ne yapılabilir

Tozlaştırıcı çeşitliliğini desteklemek, çok karmaşık uygulamalar gerektirmez. En etkili adım, çiçeklenme takvimini yaymaktır. Erken ilkbahardan geç sonbahara kadar sürekli açan bir şeyler bulunması, farklı dönemlerde aktif olan türlere kesintisiz kaynak sağlar.

Çiçek biçimlerinde çeşitlilik de önemlidir. Sığ ve açık çiçekler kısa ağızlı böcekler için, derin borulu çiçekler uzun hortumlular için gereklidir. Yalnızca tek tip süs bitkisiyle kurulan bahçe, görsel olarak zengin ama ekolojik olarak fakir olabilir.

Bahçenin küçük bir köşesini müdahalesiz bırakmak da işe yarar. Kesilmemiş bir ot alanı, biriken kuru dallar, çıplak bırakılmış küçük bir toprak parçası, birçok tozlaştırıcının barınma ve üreme yeridir. Geniş spektrumlu böcek ilaçlarından kaçınmak ve gece aydınlatmasını sınırlamak da doğrudan katkı sağlar.

Yerel bitkilere yer vermek de belirleyicidir. Bir bölgede uzun süredir bulunan bitkilerle oradaki tozlaştırıcılar arasında karşılıklı bir uyum gelişmiştir; çiçeğin biçimi, açılma zamanı ve nektar bileşimi o böceklerin ihtiyacına oturur. Tümüyle yabancı türlerden kurulu bir bahçe, çiçek dolu olsa bile bazı tozlaştırıcılar için işe yaramayabilir.

Su da unutulmamalı. Sığ bir kapta, içinde taş bulunan küçük bir su birikintisi, böceklerin boğulmadan su içebilmesini sağlar. Sıcak dönemlerde bu basit düzenek, tozlaştırıcıların bahçeyi düzenli olarak ziyaret etmesini kolaylaştırır.

Bahçede vızıldayan her canlıyı arı sanmak yerine biraz dikkatle bakmak, orada kaç farklı türün çalıştığını gösterir. O çeşitlilik, tabaktaki meyvenin görünmeyen ön koşuludur.